معناى آيه « إِنَّا أَنْزَلْناه فِي لَيْلَةِ » « كانا انزلناه فى ليلة » است ، يعنى گويا ما قرآن را در يك شب نازل كرديم ، و حال آنكه نه اهل لغت چنين معنايى از چنين عبارتى مىفهمد ، و نه اهل عرف و آشناى به سياق كلام . و اگر جايز باشد كسى بگويد نزول قرآن در شب قدر به خاطر نزول سوره حمد است ، كه مشتمل بر رؤس مطالب قرآن است ، بايد جايز باشد كه ديگرى بگويد معناى نزول قرآن نزول همه آن ، يعنى اجمال معارف آن است بر قلب رسول خدا ص ، و هيچ مانعى هم ندارد كه كسى اين حرف را بزند و بيانش در سابق گذشت . البته در گفتار مفسر نامبرده اشكالهاى ديگرى نيز هست ، كه چون بيرون از غرض ما بود متعرض آنها نشديم . * ( « هُدىً لِلنَّاسِ وَبَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَالْفُرْقانِ » ) * كلمه ناس - كه عبارت است از طبقه پائين افراد جامعه كه سطح فكرشان نازلترين سطح است ، بيشتر در همين طبقه اطلاق مىشود چنان كه آيه : « وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ » « 1 » و آيه : « وَتِلْكَ الأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ » « 2 » اطلاق گرديده ، معلوم مىشود ناس معنايى اعم از علما و غير علما دارد . و اين اكثريت همانهايند كه اساس زندگيشان بر تقليد است و خود نيروى تشخيص و تميز در امور معنوى به وسيله دليل و برهان را ندارند ، و نمىتوانند از راه دليل ميان حق و باطل را تشخيص دهند ، مگر آنكه كسى ديگر ايشان را هدايت نموده حق را بر ايشان روشن سازد ، و قرآن كريم همان روشنگرى است كه مىتواند براى اين طبقه حق را از باطل جدا كند ، و بهترين هدايت است . اما خواصى از مردم كه در ناحيه علم و عمل تكامل يافته‌اند ، و استعداد اقتباس از انوار هدايت الهيه و اعتماد به فرقان ميان حق و باطل را دارند ، قرآن كريم براى آنان بينات و شواهدى از هدايت است ، و نيز براى آنان جنبه فرقان را دارد ، چون اين طبقه را به سوى حق هدايت نموده ، حق را برايشان مشخص مىكند ، و روشن مىكند كه چگونه بايد ميان حق و باطل فرق گذاشت ، هم چنان كه فرمود : « يَهْدِي بِه اللَّه مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَه سُبُلَ السَّلامِ ، وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِه وَيَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » . « 3 »

--> ( 1 ) ولى بيشتر مردم نمىدانند . « سوره روم آيه 30 » ( 2 ) و اين مثلها را براى مردم مىزنيم و ليكن به جز دانايان آن را نمىفهمند . « سوره عنكبوت آيه 43 » ( 3 ) خداوند به وسيله قرآن كسانى را كه پيرو خوشنودى اويند به سوى راههاى سلامت هدايت نموده از ظلمتها به سوى نور بيرون مىكند با اذن خودش و به سوى صراط مستقيمشان راه مىنماياند . « سوره مائده آيه 16 »